Kruszewo

Herb kruszewa

Kruszewo to wieś nad Narwią założona w XV wieku przez Kruszewskich. Na skraju wsi usytuowana jest kapliczka z XVIII wieku i zrujnowany wiatrak holenderski z 1936 roku. We wsi znajduje się szkoła z 1927 roku im. marsz. J. Piłsudskiego w stylu dworu staropolskiego. Kruszewo słynie z doskonałych ogórków kiszonych, kiszonej kapusty. Coraz większą sławę zdobywa kolejny kruszewski produkt - „Kiszona kapusta spod pieca”. W roku 2000 wieś Kruszewo jako pierwsza w Polsce otrzymała herb. Od 2000 roku mieszkańcy Kruszewa organizują Ogólnopolski Dzień Ogórka. Za Kruszewem po prawej stronie rozciąga się Bagno Karano z 8 metrową miąższością torfów - ostoją ptactwa. Obok Kruszewa przebiega stara carska droga strategiczna budowana na przełomie XIX i XX wieku. Odcinek szosy między Kruszewem a rzeka Narew nazywano "groblą pod Kruszewem".

Powrót na początek strony

Ruiny mostu

Ruiny mostu nad Narwią, łączącego niegdyś Kruszewo z Kurowem. Most został zbudowany w 1903 roku. Spalony podczas I Wojny Światowej; odbudowany w 1928. Budowa przerosła jednak możliwości budowniczych lub zbyt oszczędnego inwestora. Konstrukcja chwiała się, gdy przejeżdżały cięższe pojazdy. Autobusy zatrzymywały się przed wjechaniem na most, pasażerowie po usłyszeniu komendy "publika, wysiadać!" truchtali na drugi brzeg pieszo, a kierowca, za każdym razem przeprowadzając w tym miejscu rachunek sumienia, wolniutko przejeżdżał. Kuriozalny most zniknął na zawsze spalony, we wrześniu 1939 r. przez wycofujących się polskich żołnierzy. Miał długość 365m. Solidne, betonowe przyczółki feralnego mostu są doskonałymi punktami widokowymi na rozlewisko Narwi. Podziwiając widoki, można spróbować dojść stąd do oddalonego o ok. 400 m, otoczonego bagnami ziemnego szańca. Miejsce zwane Koziołkiem niełatwo znaleźć, obecnie to po prostu duża kępa drzew. Redutę obronną z bastionami i fosą zbudowały wojska litewskie w 1656 r. Jej zadaniem była blokada Narwi i pozostającego wówczas w szwedzkich rękach zamku z arsenałem Rzeczypospolitej w Tykocinie.
Z mostem związana jest ciekawa legenda: za każdym razem, gdy zostaje odbudowany, wybucha wojna. Tak przynajmniej było przed I i II Wojną Światową...

Powrót na początek strony

Święto ogórka

Okolice Kruszewa słyną z upraw ogórków oraz starych, tradycyjnych przepisów jego przetwórstwa. Chociaż praca przy nich jest bardzo ciężka, bo w całości wykonywana ręcznie, to tradycja ich uprawy i kiszenia trwa tam od pokoleń. No i daje satysfakcję - bo kruszewskie ogórki znane są w całym kraju. W ogórkach nie ma żadnych konserwantów, samo kiszenie też odbywa się w sposób naturalny. Legenda głosi, że Napoleon idąc na Moskwę przegrał, bo z Kruszewa zabrał tylko jedną beczkę ogórków. Jedynym ustępstwem na rzecz nowoczesności są beczki. Kiedyś używano drewnianych i topiono je w Narwi. Dzisiaj zastąpiły je beczki plastikowe. Wielokrotnie zdobywały nagrody w ogólnopolskich konkursach na produkty regionalne. W 2004 roku powstało Stowarzyszenie "Kruszewskie Warzywa Herbowe", które zrzesza producentów warzyw z miejscowości położonych nad Narwią: Kruszewa Śliwna, Izbiszcz i Pańk. Rolnicy, członkowie stowarzyszenia promują swoje produkty w kraju i za granicą. Kruszewski Ogórek Herbowy został wpisany w 2005 r. na Listę Produktów Tradycyjnych. Ogólnopolski Dzień Ogórka w Kruszewie jest imprezą cykliczną odbywającą się corocznie już od 2000 r. Jak sama nazwa wskazuje tematyka święta obraca się wokół ogórka. Podczas festynu można spróbować nowych smaków ogórka, dowiedzieć się co nieco na temat jego rodzajów i uprawy, a przy tym dobrze się bawić. Jak każdej tego typu imprezie towarzyszą stoiska z wyrobami ludowymi i produktami regionalnymi. Uczestnicy mogą zakupić swojskie wędliny, chleb, ser, kapustę i oczywiście ogórki pod każdą postacią. Impreza jest urozmaicona o konkursy, np. na największy, najdłuższy czy też najdziwniejszy ogórek, i inne. O oprawę muzyczną dbają zespoły folklorystyczne z terenu województwa. Warto się wybrać na taką imprezę, chociażby po to, by oddać się degustacji produktów lokalnych.

Powrót na początek strony

Trasy wycieczkowe

Wokół Kruszewa można organizować wycieczki rowerowe i piesze. Dodatkowo Kruszewo leży na szlaku kilku tras wycieczkowych.

Piesze szlaki PTTK
Nadnarwiański (żółty, 35,5 km).
Szlak łączy Białystok ze wschodnimi terenami Narwiańskiego Parku Narodowego. Trasa : Białystok – Księżyno – Niewodnica– Zawady – Topilec – Izbiszcze – Śliwno – Kruszewo – Pańki. Część szlaku prowadzi skrajem doliny Narwi. Na trasie jedyna w otulinie Parku cerkiew w miejscowości Topilec.

Trasy rowerowe
Szlak Światowida (zielony, 20 km)
Szlak łączy Białystok z Narwiańskim Parkiem Narodowym. Na trasie pomnik 1863 r. "Szubienica", Babia Góra z repliką Światowida, widok na NPN z "zerwanego mostu". Trasa szlaku : Starosielce – Krupniki – Barszczewo – „Szubienica” – Babia Góra – Konowały – Kruszewo (zerwany most).

Szlaki kajakowe Kajakiem wokół Kurowa - długość ok 10 km. Szlak prowadzi przez piękne przyrodniczo tereny, umozliwia obejżenie panoramy z "zerwanego mostu" pod Kruszewem. Szlak posiada kilka wariantów dostarczając przy tym turystom niezapomnianych wrażeń.

Ścieżki dydaktyczne Narwiańskiego Parku Narodowego Kruszewo, znaki żółte, 6 km. Trasa rozpoczyna się i kończy w Szkole Podstawowej w Kruszewie. Prowadzi wschodnim skrajem Narwiańskiego Parku Narodowego. Skierowana jest głównie do młodzieży szkolnej. Na trasie znajduje się osiem tablic dydaktycznych do prowadzenia zajęć przyrodniczych w terenie wg przyjętego scenariusza. Opracowano również przewodnik po ścieżce.

Powrót na początek strony

"Kładka wśród bagien"

Bagienny teren Narwiańskiego Parku Narodowego jest trudny do zwierzania. Z myślą o wszystkich odwiedzających powstała ścieżka przyrodnicza Kładka wśród bagien. Wejście na kładkę znajduje się na przystani przy siedzibie Parku w Kurowie. Trasa została została tak wytyczona że mozna wrócić do siedziby NPN (zatacza łuk)

Przebieg ścieżki został tak zaplanowany, aby obejmował charakterystyczną dla doliny Narwi strefowość ekologiczną, polegającą na zmienności zbiorowisk roślinnych, uwarunkowaną intensywnością zasilania wodami rzecznymi. Strefowość ta rozpoczyna się od koryta rzeki, następnie występuje trzcinowisko, dalej turzycowisko, zaś obrzeża doliny zajmują wilgotne łąki oraz bagienne lasy - olsy.

Ścieżka adresowana jest dla wszystkich osób wrażliwych na piękno i różnorodność przyrody. Przemierzając trasę można poznać wiele ciekawych roślin i zwierząt, zaobserwować złożoność wzajemnych oddziaływań pomiędzy poszczególnymi osobnikami i gatunkami. Ścieżkę warto odwiedzać w różnych porach roku. Wówczas dodatkowo można będzie dostrzec zmiany zachodzące w przyrodzie.

Powrót na początek strony

Narwiański Park Narodowy

Utworzony 14 lipca 1996r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 lipca 1996r. (Dz. U. Nr 77, poz. 368) do 1 stycznia 1999 r. w województwach białostockim i łomżyńskim - obecnie województwie podlaskim. Powierzchnia - 7350,00 ha. Wokół Parku utworzono otulinę o powierzchni 15408,00 ha. Głównym celem utworzenia Narwiańskiego Parku Narodowego jest ochrona ekosystemów podmokłych i wodnych. Park obejmuje obszar bagiennej Doliny Górnej Narwi od Suraża do Rzędzian. Dolinę wypełniają torfy o miąższości ok. 1 m, zalegające na płytkich mułach lub iłach oraz bezpośrednio na piaskach. Walory przyrodnicze Parku to przede wszystkim unikatowy system doliny rzeki Narwi z bogatymi zespołami roślinnymi i faunistycznymi. Objęty ochroną odcinek dolny Narwi bywa nazywany "polską Amazonką". Dolina Narwi składa się z szeregu rozszerzonych basenów, przypominających przełomy rzeczne. Powierzchnia basenów wynosi od 13 do 30 m kw., odcinki zwężone są krótkie, od 1 do 1,5 m szerokie. Rzeźba terenu Parku ukształtowała się podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Lodowiec zanikał powierzchniowo, nadbudowując wysoczyzny moreną, w obniżeniach pozostawiając bryły martwego lodu. Wytopienie się największych brył dało początek dzisiejszej Dolinie Narwi. O wytopiskowej genezie doliny świadczy także obecność na jej zboczach form pochodzenia glacjalnego: kemów, nisz i dolinek wytopiskowych. Największymi walorami doliny Narwi na obszarze Narwiańskiego Parku Narodowego: duży stopień naturalności, osobliwość układów hydrologiczno-siedliskowych, bogactwo flory i fauny. Niemal całą dolinę wypełnił ekosystem bagienny z całą siecią rozgałęzionych koryt rzecznych, z mozaikowym układem rozlewisk, siedlisk bagiennych i lądowych. Walory kulturowe: · zabytki budownictwa: reduta obronna "Koziołek", drewniane zagrody i chaty kryte strzechą, wiatraki, krzyże przydrożne, kapliczki · prywatne muzeum archeologiczne Władysława Litwińczaka w Suraży · spływy łódkami - "pychówkami" · w parku znajduje się zabytkowy dwór w Kurowie - siedziba dyrekcji Parku Najbliższe większe miasta - Choroszcz, Łapy, Tykocin. W Tykocinie warto zwiedzić barokową synagogę z 1642r. oraz barokowy kościół z lat 1742-1745. W Chroszczy znajduje się ciekawy kościół barokowy oraz cerkiew prawosławna z 1877r. W dawnym parku francuskim można obejrzeć odbudowany barokowy pałac, w którym znajduje się muzeum wnętrz.. Narwiański Park Narodowy stanowi obowiązkową pozycję dla wszystkich pragnących spędzić wczasy na Podlasiu, a także, nawet poza wakacjami, przyjeżdżających do Białegostoku bądź wizytujących jego okolice. Planowane inwestycje (np kładka łącząca oba brzegi rzeki biegnąca ze Śliwna do Waniewa) oraz odkryte niedawno ruiny reduty Koziołek mogą tylko podnieść i tak już wysoką atrakcyjność turystyczną parku.

Oficjalna strona Narwiańskiego Parku Narodowego

Powrót na początek strony

Rzeka Narew

Rzeka Narew

Narew jest piątą co do wielkości rzką w Polsce. Jest prawostronnym, największym dopływem Wisły. Swój początek bierze w północno-wschodniej części Puszczy Białowieskiej, tzw. Dzikim Bagnie na terenach Białorusi, na wysokości ok. 159 m n.p.m. a uchodzi do Wisły w 550,5 km na wysokości 67,0 m n.p.m. Długość Narwi wynosi 484 km, z czego w Polsce znajduje się 448 km, dorzecze Narwi zajmuje obszar o powierzchni 75,2 tys. km2. Największym dopływem rzeki Narew jest Bug o powierzchni dorzecza 39,4 tys. km2, który uchodzi do Narwi na jej lewym brzegu w rejonie Zalewu Zegrzyńskiego. Do znaczących lewostronnych dopływów Narwi zalicza się: Narewkę, Orlankę, Ślinę, Gać, Ruż i Orz. Z ważniejszych prawostronnych dopływów Narwi należy wymienić: Supraśl, Biebrzę, Pisę, Szkwę, Rozogę, Omulew, Orzyc i Wkrę. Północna część dorzecza charakteryzuje się występowaniem dużej liczby jezior. Na Narwi zlokalizowane są dwa sztuczne zbiorniki wodne: - zbiornik Siemianówka o pojemności całkowitej 79,5 mln m3, - Zalew Zegrzyński, zbiornik wodny o pojemności całkowitej 94,3 mln m3, powstały w wyniku przegrodzenia Narwi stopniem piętrzącym w miejscowości Dębe, a przeznaczony do zaopatrzenia w wodę aglomeracji warszawskiej, produkcji energii elektrycznej, potrzeb rolnictwa i rekreacji. Prawy dopływ Wisły (do 1962 rzeka była uważana za prawostronny dopływ Bugu). Długość 484 km, z czego większość w Polsce (448 km), a reszta – na Białorusi, gdzie bierze swój początek. Tylko na odcinku 1 km Narew stanowi granicę polsko-białoruską. Po wpłynięciu na teren Polski rozlewa się w Jezioro Siemianowskie, po czym od śluzy w Bondarach płynie cały czas jako rzeka aż do Zalewu Zegrzyńskiego, gdzie łączy się z Bugiem. 24 km za Zalewem Zegrzyńskim w miejscowości Nowy Dwór Mazowiecki Narew wpada do Wisły. Jest rzeką nizinną, tworzy rozległe powierzchnie bagien, błot i torfowisk. Jest jedynym w Europie i jednym z trzech na świecie przykładem rzeki anastomozującej, czasami zwanej rzeką warkoczową lub wielokorytową. Taką nazwą określa się rzeki z całą siecią rozgałęziających się i łączących koryt o nieregularnym układzie, z mozaikowym systemem rozlewisk , siedlisk lądowych i bagiennych. Taki swoisty labirynt wodny. Nie ma takiej drugiej rzeki ani w Polsce ani w Europie. Jedynie rzeki Okawango w Afryce , Ob w Rosji i Saskatchewan w Kanadzie mają podobny układ. Chociaż zdaniem znawców tematu Narew jest bardziej nieprzewidywalna i kapryśna niż te wyżej wymienione.Na odcinku od Suraża do Rzędzian chroniona jest w Narwiańskim Parku Narodowym. Jej nazwa pochodzi od słowa "nur", które w języku praindoeuropejskim oznaczało wodę lub rzekę.

Powrót na początek strony

Reduta obronna "Koziołek"

Z przyczółka zerwanego mostu po prawej stronie w odległości ok 400 m widać dużą kępę drzew. Są to pozostałości szańca obronnego nazywanego w terminologii wojskowej "Koziołek". Fortyfikacja ma kształt nieregularnego siedmioboku i usytuowana jest w widłach rzeki Kurówki i Narwii. Reduta obronna 'Koziołek' - rekonstrukcja Jest to fortyfikacja półstała systemu holenderskiego. Według opinii historyków "Koziołek" jest jedynym tego typu obiektem zabytkowym dawnej polskiej sztuki fortyfikacji ziemnej.
Pierwsza wzmianka o reducie pochodzi z roku 1559. Przypuszczalnie jej powstanie wiąże się z czasem prywatnych wojen dwóch najpotężniejszych rodów na Litwie - Gasztołdów i Radziwiłłów w XVI wieku. Być może jednak wzniesienie obiektu związane jest z budową systemu fortyfikacji w pobliskim Tykocinie. Miejscowa tradycja zanotowana przez Zygmunta Glogera głosi, że redutę wznieśli szwedzi w czasach Potopu. Opanowanie Tykocina przez Szedów oddawało im ważny węzeł drogowy i przecięło Polakom główny szlak łączący Koronę z Litwą. Gdy okazało się że nieprędko będzie można odzyskać Tykocin zależało zamknąć drogę wodną w górę Narwi, a zarazem zorganizować kominikację z Litwą. Powyżej Tykocina znajdowały się dwie stare przeprawy : pod Surażem oraz między Waniewem a Śliwnem. Doraźną Przeprawę można było też urządzić powyżej Tykocina pod Kruszewem, gdzie z obu stron w dolione wcinają się wzniesienia. Tu właśnie powstał "Koziołek". i
Obecnie na reducie można spotkać stanowiska bardzo rzadkich roślin chronionych m.in. irysa syberyjskiego.

Powrót na początek strony